विवेकाचा वसा : वंदनाताई शिंदे यांची अखंड जनजागृती
विवेकाचा वसा : वंदनाताई शिंदे यांची अखंड जनजागृती
समाजात रुजलेल्या अंधश्रद्धांच्या अंधाराला भेदून, विवेकाची मशाल सतत तेवत ठेवण्याचे कार्य वंदनाताई शिंदे यांनी निष्ठेने चालवले आहे. महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या (अंनिस) एक ज्येष्ठ आणि धडाडीच्या कार्यकर्त्या म्हणून त्यांची ओळख आहे. वंदनाताईंच्या वाटचालीवर आणि त्यांच्या प्रेरणेवर टाकलेला हा एक प्रकाशझोत.
समाजकार्याची प्रेरणा आणि वाटचाल
वंदनाताईंच्या कार्याची सुरुवात एका सामाजिक बांधिलकीतून झाली. डॉ.नरेंद्र दाभोलकर यांनी ‘अंनिस’च्या माध्यमातून महाराष्ट्रात जी परिवर्तनाची चळवळ उभी केली, त्या चळवळीच्या त्या एक निष्ठावान पाईक बनल्या. समाजाला अज्ञानाच्या गर्तेतून बाहेर काढून विज्ञाननिष्ठ आणि विवेकवादी बनवण्याचे डॉ. दाभोलकरांचे स्वप्न त्यांनी आपले मानले.
* प्रेरणास्रोत: डॉ. नरेंद्र दाभोलकरांचे विचार आणि त्यांनी घालून दिलेली कार्याची दिशा वंदनाताईंसाठी नेहमीच प्रेरणास्रोत राहिली.
* सुरुवातीची आव्हाने: अंधश्रद्धेविरोधात बोलणे, काम करणे हे सोपे नव्हते. अनेकदा समाजाकडून आणि बुवा-बाबांच्या समर्थकांकडून विरोध, टीका आणि धमक्यांचा सामना करावा लागला. मात्र, त्यांनी आपली भूमिका कधीही सोडली नाही.
अखंड जनजागृतीचा यज्ञ
वंदनाताई शिंदे यांनी केवळ कार्यालयात बसून काम केले नाही, तर त्या थेट लोकांमध्ये गेल्या. गावागावांत, वाड्यावस्त्यांवर जाऊन त्यांनी अंधश्रद्धांचे स्वरूप आणि त्यातून होणारी फसवणूक लोकांना समजावून सांगितली.
* हातचलाखीचा पर्दाफाश: भोंदू बाबा, मांत्रिक आणि तांत्रिक लोक कोणत्या हातचलाखीने किंवा युक्तीने लोकांना फसवतात, याचे प्रात्यक्षिक (डेमॉन्स्ट्रेशन) वंदनाताई स्वतः लोकांना दाखवतात. यामुळे लोकांना 'चमत्कार' नसून ती केवळ 'चलाखी' आहे, हे लगेच लक्षात येते. * जटानिर्मूलन: जटा वाढल्यास त्याला 'देवाची जटा' मानून महिलांना अनेक शारीरिक आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागतो. वंदनाताईंनी अनेक ठिकाणी अशा महिलांची समजूत घालून वैद्यकीय सल्ल्यानुसार जटा काढायला मदत केली, त्यांना अंधश्रद्धेच्या ओझ्यापासून मुक्त केले. * प्रशिक्षणाचे कार्य: अंधश्रद्धा ओळखणे, त्यापासून स्वतःचा बचाव करणे आणि इतरांना जागृत करणे, यासाठी त्यांनी अनेक प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित केली आहेत.
'अंनिस'चा आधारस्तंभ
'अंनिस'च्या कामात वंदनाताईंचे योगदान फार मोठे आहे. त्या केवळ कार्यकर्ती नाहीत, तर अनेक नवीन कार्यकर्त्यांसाठी त्या एक मार्गदर्शक आणि आधारस्तंभ आहेत. त्यांचा स्पष्ट आणि परखड स्वभाव, लोकांमध्ये मिसळण्याची त्यांची हातोटी आणि कामावरची निष्ठा यामुळे 'अंनिस'चे कार्य अधिक प्रभावी ठरले.
समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत विज्ञानाचा आणि विवेकाचा प्रकाश पोहोचवण्याचा वसा घेऊन वंदनाताई शिंदे आजही त्याच उत्साहाने कार्यरत आहेत. त्यांचा हा प्रवास, त्यांच्या कार्याची धग आणि समाज परिवर्तनाची तळमळ येणाऱ्या अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरेल यात शंका नाही.
