मीनल सोहनी आणि त्यांची सतत तेवणारी 'अनुबंध'

मीनल सोहनी आणि त्यांची सतत तेवणारी 'अनुबंध'

ठाण्यातील सामाजिक कार्यकर्त्या मीनल सोहनी या के.एम. अग्रवाल कॉलेज, कल्याण येथील एक सक्रिय सहयोगी प्राध्यापिका (Associate Professor) म्हणून कार्यरत आहेत. शिक्षण क्षेत्रात आपल्या विद्यार्थ्यांमध्ये केवळ ज्ञानदान न करता, त्यांच्यात सामाजिक जाणीव आणि मूल्यांची रुजवणूक करण्यावर त्यांचा भर असतो. प्राध्यापक म्हणून त्यांची भूमिका विद्यार्थ्यांना समाजाच्या समस्यांशी जोडून त्यांना कृतीशील नागरिक बनण्यास प्रेरित करते.

'अनुबंध' संस्था: जोडणी आणि पुनर्स्थापन (Rehabilitation)

मीनल सोहनी या सामाजिक बांधिलकीतून निर्माण झालेल्या 'अनुबंध संस्था' (Anubandh Sanstha) च्या संस्थापक सदस्य आहेत. 'अनुबंध' या नावाप्रमाणेच, ही संस्था समाजातील दुर्बळ घटकांना मुख्य प्रवाहाशी जोडण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य करते.

* संस्थेचे मुख्य कार्य: अनुबंध संस्था प्रामुख्याने कचरा वेचणारे (Rag Pickers) आणि त्यांच्या मुलांच्या पुनर्वसनासाठी (rehabilitation) काम करते. समाजातील हा घटक अनेकदा दुर्लक्षित राहतो, त्यांच्या मूलभूत गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि त्यांच्या मुलांना शिक्षणाच्या संधी मिळवून देण्यासाठी अनुबंध संस्था प्रयत्नशील आहे.

* 'आपली पिशवी' (Aapli Pishwi) उपक्रम: अनुबंध संस्थेच्या कार्याची एक उल्लेखनीय ओळख म्हणजे त्यांचा 'आपली पिशवी' नावाचा उपक्रम.
  * उद्देश: प्लास्टिक पिशव्यांचा (Plastic Bags) बेकायदेशीर वापर थांबवणे आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करणे.
  * स्वरूप: या उपक्रमांतर्गत जुन्या साड्यांपासून (Old Sarees) आकर्षक आणि टिकाऊ कापडी पिशव्या (Cloth Bags) शिवल्या जातात आणि त्या भाजी विक्रेते व दुकानदारांना दान केल्या जातात.
  * सामाजिक परिणाम: या उपक्रमामुळे प्लास्टिकमुक्त पर्यावरणास हातभार लागतो, तसेच कचरा वेचणाऱ्या कुटुंबांतील महिलांना शिलाईच्या कामाद्वारे उत्पन्नाचे साधन मिळण्यास मदत होते.

सामाजिक बदलाची प्रेरणा

मीनल सोहनी यांचे कार्य हे शिक्षण आणि समाजसेवा यांचा एक सुंदर संगम आहे. त्या केवळ विद्यार्थ्यांना पुस्तकी ज्ञान देत नाहीत, तर त्यांना प्रत्यक्ष सामाजिक कार्यात सहभागी होण्याची प्रेरणा देतात. त्यांच्या नेतृत्वाखाली 'अनुबंध' संस्था, कचरा वेचणाऱ्यांसारख्या उपेक्षित घटकांना सन्मानाने जगण्याचा हक्क मिळवून देण्यासाठी आणि त्यांना जीवनात एक नवीन 'जोडणी' (अनुबंध) देण्यासाठी सातत्याने कार्यरत आहे. त्यांचे हे कार्य समाजासाठी एक उत्तम उदाहरण आहे.

मीनलच्या अनेक वर्षांच्या या सातत्यपूर्ण तेवत राहणाऱ्या कार्यामुळे अनेक कचरा वेचक मुले आता ग्रॅज्युएशन / पोस्ट ग्रॅज्युएशन पर्यंत पोहोचली आहेत.