View source for ठाण्याच्या जलसंपदेची रक्षणकर्ती

ठाण्याच्या जलसंपदेची रक्षणकर्ती

[[File:Screenshot_20251129_111218_Google.jpg|450px|right]]

[[ठाणे शहर|ठाणे शहराची]] ओळख 'तलावांचे शहर' अशी आहे. मात्र, वाढते शहरीकरण आणि प्रदूषणामुळे या ऐतिहासिक तलावांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे. अशा कठीण प्रसंगी निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी आणि ठाण्याच्या या जलसंपदेचे रक्षण करण्यासाठी जे काही हात पुढे सरसावले, त्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचे नाव म्हणजे सुरभी वालावलकर-ठोसर.

[[पर्यावरण दक्षता मंडळ]] आणि [[माझा तलाव: एक लोकचळवळ|'माझा तलाव']] मोहिमेच्या माध्यमातून सुरभी यांनी केलेले काम केवळ कौतुकास्पदच नाही, तर ते समाजासाठी एक दिशादर्शक ठरले आहे.

==१. पर्यावरण सेवेचा कौटुंबिक वारसा==

सुरभी ठोसर या पर्यावरण क्षेत्रात अग्रेसर असलेल्या ज्येष्ठ व्यक्तिमत्त्व [[विद्याधर वालावलकर]] यांच्या कन्या आहेत. त्यामुळे पर्यावरणाशी त्यांचे नाते केवळ अभ्यासापुरते नसून, त्यांना या कामाचे बाळकडू घरातूनच मिळाले आहे. लहानपणापासून तलावाच्या काठावर खेळताना, तिथले पक्षी आणि निसर्ग अनुभवताना तिच्या मनात निसर्गाबद्दल प्रेम निर्माण झाले. पण जसजसे शहरीकरण वाढले, तसे तलावांची दुरवस्था पाहून तिला अस्वस्थ वाटू लागले. केवळ हळहळ व्यक्त न करता तिने प्रत्यक्ष कृती करण्याचा निर्णय घेतला.

==२. 'माझा तलाव' अभियान: एक लोकचळवळ==

तलाव वाचवायचे असतील तर केवळ तक्रार करून चालणार नाही, तर समाजाने एकत्र येणे गरजेचे आहे, हे ओळखून सुरभी हिने 'माझा तलाव' हे अभियान राबवले. या उपक्रमाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यात तिने शालेय मुलांना सहभागी करून घेतले.

 * मुलांना तलावाचा इतिहास समजावून सांगणे.

 * तिथल्या जैवविविधतेची ओळख करून देणे.

 * पक्षी निरीक्षण करणे.

या गोष्टींमुळे मुलांमध्ये तलावाविषयी आपुलकी निर्माण झाली. जेव्हा नवीन पिढी निसर्गाशी जोडली जाते, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने संवर्धन होते, हा विचार तिने यातून मांडला.

==३. विज्ञानाची जोड आणि प्रत्यक्ष कृती==

सुरभी हिचे काम केवळ तलावावरचा कचरा उचलण्यापुरते मर्यादित नाही. तिच्या कामाला विज्ञानाची भक्कम जोड आहे. आपले वडील विद्याधर वालावलकर यांच्याप्रमाणेच तिने तलाव संवर्धनाकडे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिले.

 * तलावातील पाण्याच्या नमुन्यांची तपासणी करणे.

 * पाण्यातील ऑक्सिजनचे प्रमाण तपासणे.

 * सूक्ष्म निरीक्षणाद्वारे प्रदूषणाची कारणे शोधणे.

या अभ्यासाच्या आधारे तिने उपाययोजना मांडल्या. नियमित स्वच्छता मोहीम, प्लास्टिक हटाव अभियान आणि कचरा वर्गीकरण यांसारख्या उपक्रमांतून तलावांचे रूप पालटण्यास सुरुवात केली.

==४. प्रशासन आणि नागरिक यांच्यातील दुवा==

तलाव संवर्धन हे एकट्याचे काम नाही. यासाठी सरकारी यंत्रणेची मदत लागते, हे सुरभी हिने ओळखले होते. तिने नागरिक आणि प्रशासन यांच्यात एक दुवा म्हणून काम केले. तलावात होणारे सांडपाणी रोखणे, बेकायदा बांधकामे थांबवणे, गाळ काढणे आणि सुरक्षा रक्षक नेमणे यासाठी प्रशासनाशी सातत्याने पाठपुरावा केला. तिच्या या चिकाटीमुळे अनेक तलावांना नवसंजीवनी मिळाली आहे.

==५. उत्सव आणि पर्यावरण रक्षण==

ठाणे हे सांस्कृतिक शहर आहे आणि गणेशोत्सवासारख्या सणांमध्ये तलावांचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. सुरभी हिने लोकांच्या धार्मिक भावना न दुखवता '[[पर्यावरणपूरक विसर्जन]]' ही संकल्पना लोकांपर्यंत पोहोचवली. निर्माल्याचे योग्य व्यवस्थापन आणि रासायनिक रंगांमुळे होणारे नुकसान यावर तिने जनजागृती केली. आज अनेक नागरिक स्वतःहून पर्यावरणपूरक उत्सवाकडे वळले आहेत, याचे श्रेय सुरभी हिच्या प्रयत्नांना जाते.

==निष्कर्ष==

आज सुरभी वालावलकर-ठोसर आणि तिच्या सहकाऱ्यांच्या प्रयत्नामुळे ठाण्यातील अनेक तलाव पुन्हा श्वास घेऊ लागले आहेत. जिथे कधी काळी कचऱ्याचे साम्राज्य होते, तिथे आज पुन्हा पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकू येत आहे. 'माझा तलाव' ही आता केवळ एक मोहीम नसून ती एक जीवनशैली बनली आहे.

ठाण्याच्या या 'जलसंपदेच्या रक्षणकर्ती'ने हे सिद्ध करून दाखवले आहे की, जर इच्छाशक्ती प्रबळ असेल आणि त्याला कृतीची जोड दिली, तर आपण नक्कीच निसर्गाचे रक्षण करू शकतो.

==तुम्हाला ठाण्यातील किंवा तुमच्या परिसरातील एखाद्या विशिष्ट तलावाच्या संवर्धनासाठी काय करता येईल, याबद्दल काही माहिती हवी आहे का? तर तसे या ठिकाणी लिहावे. सिटीपिडिया ते सुरभीला कळवेल.==

==संदर्भ:==

१. साप्ताहिक वृत्त प्रकाश, संपादक मनीष वाघ
२. Source: Paryavaran Dakshata Mandal https://share.google/CZjkjKHYSm12RZxMg
[[Category: ठाण्यातील रथी महारथी]] [[Category: पर्यावरण]]
{{Template:Edit}}